Praca w systemie zmianowym od lat stanowi poważne wyzwanie dla ludzkiego organizmu. Kiedy wymagania zawodowe regularnie kolidują z naturalnym cyklem biologicznym człowieka przez okres co najmniej trzech miesięcy, u części pracowników dochodzi do rozwoju klinicznego schorzenia znanego jako zaburzenie rytmu okołodobowego związane z pracą zmianową (ang. shift work disorder – SWD). Problem ten dotyka około 27% osób aktywnych zawodowo na zmianach i generuje poważne trudności zarówno z utrzymaniem czujności podczas nocnych godzin pracy, jak i z osiągnięciem głębokiego, regenerującego snu w ciągu dnia.
Nowe zalecenia eksperckie w walce z zaburzeniami
Amerykańska Akademia Medycyny Snu (AASM) opublikowała kompleksowe, zaktualizowane wytyczne kliniczne dotyczące postępowania terapeutycznego u osób dorosłych zmagających się z SWD. Dokument, opublikowany na łamach „Journal of Clinical Sleep Medicine”, bazuje na szczegółowym przeglądzie systematycznym oraz metaanalizie literatury naukowej obejmującej 118 badań. Zespół ekspertów pod przewodnictwem dr. Kennetha P. Wrighta Jr. z University of Colorado Boulder podkreśla, że w przypadku zaburzeń związanych z pracą zmianową nie istnieje uniwersalne rozwiązanie dla każdego pacjenta. Wszystkie sformułowane rekomendacje mają charakter warunkowy (conditional), co oznacza, że lekarze muszą uwzględniać indywidualny grafik, specyfikę objawów oraz preferencje pacjenta.
Nadmierna senność w miejscu pracy i farmakoterapia
Głównym problemem zgłaszanym przez pacjentów na nocnych zmianach jest drastyczny spadek koncentracji oraz trudności z zachowaniem czujności. Zgodnie z wytycznymi AASM, w łagodzeniu nadmiernej senności zastosowanie znajdują leki stymulujące czujność, takie jak armodafinil lub modafinil, przyjmowane na 30 do 60 minut przed rozpoczęciem nocnej zmiany. Substancje te posiadają umiarkowany stopień pewności dowodów naukowych i są jedynymi lekami zatwierdzonymi przez FDA w tym wskazaniu. Obok farmakoterapii kluczową rolę odgrywają metody niefarmakologiczne. Eksperci zalecają stosowanie silnego światła sztucznego (ang. bright light) bezpośrednio w miejscu pracy, kontrolowane spożywanie kawy lub innych napojów z kofeiną w pierwszej połowie zmiany, a także krótkie drzemki poprzedzone spożyciem kofeiny, które wykazują korzystny wpływ na czujność. Ważne jest także unikanie ciężkich, obfitych posiłków w porze nocnej na rzecz lekkich przekąsek.
Bezsenność dzienna i adaptacja do rytmu
Druga strona medalu to trudności z zasypianiem i utrzymaniem ciągłości snu w ciągu dnia, kiedy organizm biologicznie zaprogramowany jest na czuwanie. W celu poprawy jakości dziennego odpoczynku eksperci rekomendują zastosowanie terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I) odpowiednio zmodyfikowanej pod kątem potrzeb pracowników zmianowych. Wśród metod wspomagających wymieniono również melatoninę przyjmowaną krótko przed planowanym snem dziennym, a także wybrane leki nasenne nowej generacji, takie jak ramelteon czy suvorexant. Jednocześnie autorzy wytycznych zdecydowanie odradzają stosowanie tradycyjnych benzodiazepin ze względu na ryzyko uzależnienia, tolerancji, nasilenia zaburzeń poznawczych oraz ryzyko upadków. Istotnym elementem profilaktyki jest również wdrażanie tzw. zgodnych z ruchem wskazówek zegara zmian harmonogramu (dzienna, wieczorna, nocna) zamiast rotacji odwrotnej, co ułatwia naturalną adaptację chronobiologiczną organizmu.
Źródło: www.medicalnewstoday.com
